Choroby przenoszone drogą płciową - jak je leczyć? Profilaktyka. Cz.1

Czy wiesz, że objawy chorób wenerycznych mogą manifestować się na skórze lub prowadzić do ciężkiej niewydolności narządów wewnętrznych a nawet nowotworów?  

Choroby zakaźne przenoszone drogą płciową to temat, o którym zdecydowanie warto wiedzieć więcej. Choroby weneryczne lub STI (Sexually Transmitted Infections) to grupa schorzeń, które są wywołane przez bakterie, wirusy, pasożyty lub grzyby. Najczęściej przenoszą się podczas kontaktów seksualnych - zarówno waginalnych, analnych jak i oralnych. Nieleczone mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, w tym bezpłodności, nowotworów czy uszkodzeń narządów wewnętrznych.

Najczęstsze choroby przenoszone drogą płciową

Kiła (syfilis)

Czynnikiem chorobotwórczym jest bakteria Treponema pallidum. Kiła rozwija się w kilku etapach. W pierwszym stadium pojawia się bezbolesne owrzodzenie (twardy wrzód), w kolejnym - wysypka i objawy ogólne. Nieleczona może po latach prowadzić do uszkodzenia układu nerwowego i serca.

Drogi zakażenia

• są to głównie kontakty seksualne (waginalne, analne, oralne),
• może się także przenieść z matki na płód podczas porodu (kiła wrodzona),
• rzadko przenosi się przez przez krew (np. dawniej transfuzje).

Okres wylęgania

zazwyczaj są to 3-4 tygodnie (od 10 do 90 dni).

Etapy i objawy kiły

Kiła pierwotna

• pierwszym objawem jest niebolesne owrzodzenie (wrzód twardy) w miejscu zakażenia,
• powiększenie węzłów chłonnych pobliskich,
• Objawy te ustępują samoistnie - co bywa mylące i powoduje, żepacjent nie udaje się do lekarza, by pogłębić diagnostykę.

Kiła wtórna

• pojawia się uogólniona wysypka (często na dłoniach i stopach),
• objawy podobne do grypy (gorączka, osłabienie),
• zmiany na błonach śluzowych, łysienie plackowate,
• jest to bardzo zakaźny etap!

Kiła utajona

• brak objawów klinicznych,
• można ją wykryć tylko poprzez dodatnie testy serologiczne (badania krwi na choroby zakaźne - kiłę lub pakiet badań na wszystkie choroby zakaźne).

Kiła trzeciorzędowa (późna)

• po latach nieleczonej choroby,
• uszkodzenia układu nerwowego (neurokiła), serca i naczyń,
• zmiany narządowe (tzw. kilaki),
• może prowadzić do niepełnosprawności, a nawet śmierci.

Warto wykonać badania krwi na obecność kiły (badanie w kierunku chorób zakaźnych). Czasami wykonywane jest też badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (przy podejrzeniu neurokiły) - zleca lekarz.  

Leczenie kiły

Polega na przyjmowaniu antybiotyków (penicyliny), które są bardzo skuteczne, zwłaszcza we wczesnych stadiach choroby. Im wcześniej rozpoczęte leczenie, tym rokowanie jest lepsze. Konieczne jest także leczenie partnerów seksualnych.

Profilaktyka kiły

Polega na:

• stosowaniu prezerwatyw podczas stosunku
• regularne badania osób, u których występuje ryzyko
• badania przesiewowe u kobiet w ciąży.

Jeżeli w ostatnim czasie miałeś/miałaś kontakty seksualne bez zabezpieczenia, lub wystąpił kontakt z wydzielinami - z pochwy, nasieniem warto wykonać badanie z krwi na obecność kiły. 

Rzeżączka

Czynnikiem chorobotwórczym jest bakteria Neisseria gonorrhoeae. Objawia się pieczeniem przy oddawaniu moczu oraz ropną wydzieliną z narządów płciowych. U kobiet często przebiega bezobjawowo, co zwiększa ryzyko powikłań.

Drogi zakażenia rzeżączką

• kontakty seksualne: waginalne, analne, oralne,
• z matki na dziecko podczas porodu (zakażenie oczu noworodka).

Okres wylęgania rzeżączki

• zwykle 2–7 dni (czasem do 14 dni).

Objawy rzeżączki

U mężczyzn:

• pieczenie i ból przy oddawaniu moczu,
• ropna, żółto-zielona wydzielina z cewki moczowej,
• zaczerwienienie ujścia cewki moczowej u mężczyzn.

U kobiet:

• często skąpoobjawowa lub bezobjawowa,
• upławy,
• pieczenie przy mikcji,
• bóle podbrzusza, krwawienia międzymiesiączkowe.

Zakażenia pozapłciowe

• ból gardła lub bez objawów,
• świąd, ból, wydzielina z odbytnicy

Powikłania rzeżączki

• niepłodność (u kobiet i mężczyzn),
• zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID),
• zapalenie jąder lub najądrzy,
• zakażenie uogólnione (posocznica rzeżączkowa),
• zapalenie spojówek u noworodków (ślepota).

Diagnostyka rzeżączki

• wymaz + testy PCR (NAAT),
• badanie mikroskopowe wydzieliny,
• posiew (ważny przy oporności na antybiotyki).

Leczenie rzeżączki

• antybiotyki (najczęściej ceftriakson),
• leczenie obu partnerów,
• wstrzemięźliwość seksualna do zakończenia terapii,
• narastający problem antybiotykooporności.

Profilaktyka

• prezerwatywy,
• regularne badania u osób aktywnych seksualnie,
• szybkie leczenie i informowanie partnerów.

Chlamydioza

Czynnikiem chorobotwórczym jest bakteria Chlamydia trachomatis. Jest to jedna z najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową. Często nie daje objawów, ale może prowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej i niepłodności.

Leczenie polega na antybiotykoterapii.  

Drogi zakażenia chlamydiozą

• kontakty seksualne: waginalne, analne, oralne
• z matki na dziecko podczas porodu

Okres wylęgania

• zwykle 1-3 tygodnie, czasem dłużej

Objawy chlamydiozy

U kobiet (często bezobjawowa):

• upławy (rzadko intensywne)
• ból przy oddawaniu moczu
• bóle podbrzusza
• krwawienia między miesiączkami

U mężczyzn:

• pieczenie przy oddawaniu moczu
• wydzielina z cewki moczowej (rzadziej ropna)
• zapalenie najądrzy (ból w jądrach)

U obu płci:

• zakażenia odbytu lub gardła - zwykle bezobjawowe

Powikłania chlamydiozy

• niepłodność (u kobiet i mężczyzn)
• zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID)
• ciężkie zakażenie u noworodków (zapalenie oczu i płuc)

Rozpoznanie

• PCR (testy NAAT) z moczu lub wymazu
• Czułe i specyficzne testy, wykrywają nawet bezobjawowe zakażenia

Leczenie chlamydiozy

• Azitromycyna - jednorazowa dawka
• Doksycyklina - 7 dni doustnie
• Leczenie obie strony kontaktu seksualnego
• Unikanie kontaktów seksualnych do zakończenia leczenia

Profilaktyka

• prezerwatywy
• regularne badania u osób aktywnych seksualnie
• badania u kobiet w ciąży

Wirusowe zapalenie wątroby (WZW)  

Wirusowe zapalenie wątroby (inaczej WZW) to stan zapalny wątroby. Wątroba znajduje się po prawej stronie ciała - osłonięta jest żebrami. Wątroba odpowiada za przekształcanie żywności w energię oraz filtrowanie toksyn znajdujących się we krwi (np. alkoholu).  

Zapalenie wątroby jest powodowane najczęściej infekcją wirusową.  
Wirusy najczęściej powodujące zapalenie wątroby to:

• wirus zapalenia wątroby typu A (HAV),  
• wirus zapalenia wątroby typu B (HBV),  
• wirus zapalenia wątroby typu C (HCV).  

Inne typu WZW np. D, E i G, występują rzadko.  

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A)

Wirusem tym łatwo zarazić się podczas kontaktów seksualnych oraz przez spożycie skażonej żywności i wody.  
Prawie wszystkie osoby, które przeszły WZW A, w pełni powracają do zdrowia.  

Objawy WZW typ A

Mogą mieć różne nasilenie. U niektórych będą bardzo łagodne. Okres wylęgania: do 6 tyg. od zakażenia.

• łagodne objawy grypopodobne,  
• biegunka,  
• nudności,  
• bardzo duże zmęczenie,  
• świąd skóry,  
• bóle brzucha,  
• żółtaczka, w której przebiegu skóra i białka oczu żółkną,  
• ciemny kolor moczu, a kał ma blady kolor.

Objawy mogą trwać kilka tygodni, a pełny powrót do zdrowia nawet kilka miesięcy.  

Drogi zakażenia WZW A

• wirus wydalany jest z kałem - przeniesiony poprzez ręce może dostać się do żywności  

Profilaktyka WZW A

Szczepionka

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B)

Jest to groźna choroba zakaźna. W Polsce od 1993 r. obowiązkowe są szczepienia na WZW typu B. Pozostaje jednak wiele osób niezaszczepionych, a szczepionka skutecznie chroni przed zakażeniem. Jest ona bezpłatna dla osób po 65 roku życia.  

Wirus może przetrwać poza organizmem nawet tydzień!

Czynnikiem chorobotwórczym jest wirus HBV, czyli wirus zapalenia wątroby typu B.  Wirus ten przenosi się przez kontakty seksualne oraz kontakt z zakażoną krwią, a także wydzielinami - pochwowymi lub nasieniem.  Może prowadzić do marskości wątroby i raka wątroby.

Profilaktyka polega na przyjęciu szczepionki ochronna, która jest skuteczna i chroni przed zakażeniem.

Drogi zakażenia WZW typ B

• kontakt z krwią i płynami ustrojowymi zakażonej osoby
• kontakty seksualne
• używanie wspólnych igieł (np. narkotyki, tatuaże, piercing)
• transfuzje krwi (obecnie bardzo rzadkie w krajach z kontrolą krwi)
• z matki na dziecko podczas porodu

Okres wylęgania WZW typ B

• zwykle 6 tygodni - 6 miesięcy, średnio 90 dni

Objawy wirusowego zapalenia wątroby typu B

Ostre WZW B (często u dorosłych):

• zmęczenie, osłabienie
• brak apetytu, nudności, wymioty
• bóle brzucha
• ciemny mocz,
• jasne stolce
• żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu)

U dzieci i młodzieży:

• często bezobjawowe

Przewlekłe WZW B

• większość osób przez lata nie ma objawów
• powoli postępuje uszkodzenie wątroby
• może prowadzić do marskości lub raka wątroby

Powikłania WZW B

• marskość wątroby
• rak wątrobowokomórkowy
• nosicielstwo wirusa (zakaźność dla innych osób)

Diagnostyka WZW b

• badania serologiczne (markery HBV):
• HBsAg - antygen powierzchniowy wirusa (obecność zakażenia)
• Anty-HBs - przeciwciała świadczące o odporności (po szczepieniu lub przebytej infekcji)
• HBeAg - wysoka zakaźność
• HBV DNA - obecność wirusa we krwi

Leczenie wirusowego zapalenia wątroby WZW typ B

• Ostre WZW B: najczęściej leczenie objawowe
• Przewlekłe WZW B: leki przeciwwirusowe (np. tenofowir, entekawir), monitorowanie stanu wątroby i markerów wirusa

Profilaktyka

• szczepienie ochronne - są najskuteczniejszą metodą
• unikanie kontaktu z krwią i płynami ustrojowymi
• stosowanie prezerwatyw

Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C)  

WZW C to najczęściej występujący rodzaj wirusowego zapalenia wątroby. Wywołuje je wirus HCV, który znajduje się we krwi.  

Drogi zakażenia

• kontakt z krwią
• kontakt z nasieniem

Diagnostyka WZW C

Nieleczone WZW C może powodować choroby wątroby prowadzące do śmierci. 20-25% osób po okresie fazy ostrej, czyli 6 miesiącach usuwa wirus z organizmu. Natomiast u pozostałych przechodzi on w fazę przewlekłą. W tej fazie osoba zakażona może zarażać inne osoby.  

W przypadku wstępnego potwierdzenia zakażenia - badania z krwi - lekarz pierwszego kontaktu skieruje pacjenta do poradni chorób zakaźnych, gdzie zostanie przeprowadzona pogłębiona diagnostyka oraz odpowiednie leczenie. Leczenie jest bezpłatne i polega na przyjmowaniu tabletek z lekiem przez 12 tygodni.  

Przechorowanie WZW C nie jest gwarantem odporności - można się nim zarazić ponownie.

Nieleczone WZW typu C prowadzi do bliznowacenia wątroby, a w konsekwencji do marskości.  

Objawy WZW typ C

• brak objawów
• mogą pojawić się po wielu latach jako: łagodne objawy grypopodobne, nudności, duże zmęczenie, świąd skóry, bóle brzucha, tzw. żółtaczkę, w której przebiegu skóra i białka oczu żółkną, mocz staje się ciemny, a kał ma blady kolor, dezorientacja psychiczna (“mgła mózgowa”) i depresja.

Regeneracja

Warto wspomóc organizm w czasie walki z chorobą poprzez:

• unikanie alkoholu i narkotyków,
• ograniczenie palenia tytoniu lub całkowite zaprzestanie palenia,
• stosowanie zdrowej, zbilansowanej diety.
• odpowiednie nawodnienie organizmu  

Piśmiennictwo:
1. BRODZIKOWSKA, M., WALENDZIK-OSTROWSKA, A. G. N. I. E. S. Z. K. A., DEC-PIETROWSKA, J. O. A. N. N. A., & PAWLĘGA, M. NOWOCZESNA PROFILAKTYKA HIV I INNYCH INFEKCjI PRZENOSZONYCH drogą płciową.