Choroby przenoszone drogą płciową - wszawica łonowa, MPOX, świerzb, rzęsistkowica Cz.4

Rzęsistkowica

Jest jedną z najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową. Czynnikiem chorobotwórczym jest pierwotniak Trichomonas vaginalis.

Objawy rzęsistkowicy

Objawy to upławy, świąd i pieczenie, głównie u kobiet. U mężczyzn często jest bezobjawowa.

U kobiet:

• pieniste, żółto-zielone, nieprzyjemnie pachnące upławy,
• świąd i pieczenie pochwy,
• zaczerwienienie i obrzęk sromu,
• czasami ból przy oddawaniu moczu lub podczas stosunku

U mężczyzn:

• najczęściej bezobjawowo,
• czasem pieczenie przy oddawaniu moczu lub lekkie wydzieliny z cewki moczowej

Drogi zakażenia

• Kontakty seksualne (waginalne, rzadziej analne) 
• Zakażenie nie występuje przez przedmioty codziennego użytku (np. deski sedesowe, ręczniki). Możliwe jest bezobjawowe nosicielstwo, zwłaszcza u mężczyzn.

Okres wylęgania

• zwykle wynosi  5-28 dni

Powikłania przy rzęsistkowicy

• zwiększone ryzyko zakażenia HIV
• u kobiet: ryzyko zapalenia narządów miednicy mniejszej, powikłania w ciąży (poród przedwczesny, niska masa urodzeniowa), 
• u mężczyzn: rzadko - zapalenie cewki moczowej, gruczołu krokowego.

Rozpoznanie rzęsistkowicy

• polega na badaniach mikroskopowych świeżych wymazów z pochwy lub cewki moczowej,
• testy PCR - są bardzo czułe i specyficzne,
• czasami trzeba wykonać testy antygenowe.

Leczenie rzęsistkowicy

• podawane są leki doustnie leki przeciwpasożytnicze takie jak: metronidazol lub tinidazol,
• leczeniu poddawane są obie strony kontaktu seksualnego jednocześnie,
• zaleca się unikanie stosunków seksualnych do zakończenia terapii.

Bardzo ważne jest jednoczesne odpowiednie leczenie wszystkich partnerów seksualnych, nawet jeśli nie występują u nich objawy zakażenia. Pozwala to zmniejszyć ryzyko ponownego zakażenia po zakończeniu terapii.

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych, dlatego po zakończeniu leczenia warto upewnić się, że terapia została zakończona u obojga partnerów.

Profilaktyka

• stosowanie prezerwatyw, które chronią partnerów seksualnych
• regularne badania u osób aktywnych seksualnie

Mpox, czyli małpia ospa (monkeypox)

Jest to choroba wirusowa. Wirus ten i wirus ospy wietrznej należą do tej samej rodziny wirusów, które powodują ospę prawdziwą.  Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z wykwitami osoby zakażonej.  

Epidemia tego wirusa była odnotowana w latach 2022-2023 na całym świecie, szczególnie wśród mężczyzn, którzy mieli kontakty seksualne z innymi mężczyznami, a także w 2024 roku w krajach środkowoafrykańskich.

Najczęstsze objawy małpiej ospy

• charakterystyczna wysypka oraz zmiany skórne w postaci plam, guzków, pęcherzy lub owrzodzeń,
• zazwyczaj występują wokół twarzy, jamy ustnej, dłoni, stóp, gardła, narządów płciowych lub odbytu, początkowo w postaci plamek o średnicy od 2 do 5 mm, następnie grudek, pęcherzyków.
• może pojawiać się ból, krwawienie, dyskomfort w odbycie,
• mogą wystąpić objawy grypopodobne np. podwyższona temperatura, bóle mięśni,
• zmęczenie, obrzęk węzłów chłonnych, na wczesnym etapie infekcji,
• wykwity są bolesne, a w kolejnych etapach może pojawić się świąd,
• zmiany skórne mogą przypominać niewielkie grudki, które z czasem przekształcają się w pęcherzyki i krosty.

Okres wylęgania

Wynosi zazwyczaj od 7 do 14 dni. Czasami objawy mogą rozpocząć się 5 dni po ekspozycji lub nawet 21 po kontakcie z osobą zakażoną.  

Drogi zakażenia MPOX

Nie przenosi on się tylko i wyłącznie drogą kontaktów seksualnych. Najczęściej do zakażenia dochodzi poprzez kontakt ze skórą osoby zakażonej (zmiany skórne, wysypka) lub kontakt z płynami ustrojowymi (np. ślina). Do zakażenia może dojść także drogą kropelkową (np. podczas kaszlu, kichania).  

Do zakażenia wirusem może dojść także poprzez bieliznę, odzież lub współdzielenie zabawek erotycznych (należy je dokładnie wyczyścić przed użyciem).  

Diagnostyka MPOX

Mpox jest trudne do zdiagnozowania, ponieważ objawy przypominają inne choroby takie jak grypa lub kiła.  
Diagnostyka polega na pobraniu wymazu patyczkiem ze zmian skórnych. Czasami także z gardła lub odbytu. 

W razie wątpliwości lekarz może zlecić również inne badania w celu wykluczenia chorób o podobnym obrazie klinicznym. Diagnostyka i leczenie chorób przebiegających z wysypką wymagają uwzględnienia obrazu klinicznego oraz wyników badań laboratoryjnych.

Leczenie małpiej ospy

Polega na leczeniu objawowym. W cięższych przypadkach stosuje się leczenie przeciwwirusowe.  

Zalecenia mogą obejmować przyjmowanie paracetamolu, który łagodzi ból i gorączkę, przemywanie wodą z mydłem wykwitów skórnych oraz przyjmowanie leków przeciwhistaminowych, które mają za zadanie zmniejszenie świądu.  

Zajmuje zazwyczaj kilka tygodni (2-3).

Szczepienia na MPOX

Stosuje się szczepionkę. Największą skuteczność daje przyjęcie dwóch dawek w odstępie 4 tygodni. Maksymalna ochrona występuje 2 tygodnie po przyjęciu drugiej dawki.  

Wszawica łonowa

Wszy łonowe to pasożyty (małe owady przypominające kształtem kraba), które bytują na zewnątrz ciała człowieka. Dojrzała wesz osiąga wielkość główki szpilki. Wszy najczęściej występują na owłosionej skórze nóg i klatki piersiowej, pod pachami, a także w owłosieniu łonowym oraz u mężczyzn na zaroście. Żywią się krwią ludzką, ale nie przenoszą HIV.  

Wszawica łonowa jest chorobą skóry wywołaną przez wesz łonową (Pthirus pubis). Pasożyt żywi się ludzką krwią i przytwierdza swoje jaja (gnidy) do włosów w okolicy łonowej. W przeciwieństwie do wszawicy głowowej najczęściej przenosi się podczas bliskiego kontaktu fizycznego, w tym kontaktów seksualnych.

Innym rodzajem są wszy występujące na owłosionej skórze głowy.

Jak rozpoznać wszawicę?

• swędzenie, zwłaszcza w nocy.
• plamki krwi na skórze po ugryzieniu wszy
• występowanie czarnego proszku na bieliźnie, który oznacza odchody wszy.

Podczas oglądania owłosienia można zauważyć przytwierdzone do włosów gnidy oraz dorosłe wszy łonowe. Gnidy są mocno przyklejone do włosa i nie dają się łatwo usunąć, w przeciwieństwie do łupieżu.

Charakterystycznym objawem jest uporczywy świąd w okolicy intymnej, który zwykle nasila się wieczorem i w nocy. Podczas oglądania owłosionej skóry można zauważyć przytwierdzone do nasady włosa białe lub beżowe gnidy oraz niekiedy dorosłe wszy.

Wesz łonowa - jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim poprzez bezpośredni kontakt skóry z osobą zakażoną. Mogą znajdować się na ręcznikach, bieliźnie, ubraniach. Potrzebują jednak krwi, by przetrwać, dlatego przenoszą się z jednej osoby na drugą. Stosowanie prezerwatyw nie chroni przed wszawicą łonową. Skutecznym sposobem jest pranie pościeli, ręczników i ubrań  w temperaturze powyżej 60 stopni. Taka temperatura zabija wszy i ich jaja. 

Leczenie wszawicy łonowej

Rekomenduje się używanie specjalnych preparatów na wszy łonowe, które  można zakupić w aptece bez recepty. Na wszy łonowe działają także preparaty stosowane na wszy głowowe.  

W przypadku wystąpienia wszy na rzęsach należy skontaktować się z lekarzem okulistą. Wszy można dostrzec na skórze głowy, u nasady włosów w postaci brązowych kropek.  

Bardzo ważne jest jednoczesne leczenie wszystkich partnerów seksualnych, z którymi osoba zakażona miała bliski kontakt. Pozwala to ograniczyć ryzyko ponownego zakażenia wszawicą łonową.

Po zakończeniu leczenia warto ponownie obejrzeć owłosienie po około 7–10 dniach. Jeżeli nadal obecne są żywe wszy lub pojawiają się nowe gnidy, może być konieczne powtórzenie leczenia zgodnie z zaleceniami producenta preparatu miesjcowego lub lekarza.

Świerzb  

Wywołują go pasożytnicze roztocza, czyli świerzbowce ludzkie.  

Objawy świerzbu

Sposoby zarażenia: najczęściej poprzez kontakt skóry ze skórą osoby zakażonej. Może dojść także poprzez odzież, pościel, ręczniki, ponieważ świerzbowce potrafią żyć poza ciałem człowieka przez 72 godziny.  

Świerzbowce - dorosłe - mają rozmiar mniejszy niż główka od szpilki.  

Miejsca występowania: narządy płciowe, dłonie, przestrzenie między palcami, nadgarstki, łokcie, pod ramionami, brzuch, stopy, kostki, pośladki.  

Objawy:

• intensywne swędzenie, nasilające się w nocy lub po ciepłym prysznicu. Świąd jest zwykle najbardziej dokuczliwy wieczorem i w nocy, kiedy aktywność świerzbowców wzrasta.
• czerwona, swędząca wysypka lub małe czerwone plamki.  
• objawy występują do 6 tygodni od zakażenia  
• świerzbowców nie można dostrzec “gołym okiem”, ale można zobaczyć na skórze drobne, srebrzyste linie, ponieważ wnikają one w skórę.

Diagnostyka świerzbu

Opiera się na badaniu klinicznym prowadzonym przez lekarza rodzinnego lub dermatologa. Może zostać pobrany także mały wycinek skóry do badań.  

Leczenie świerzbu

Stosuje się kremy i szampony na całe ciało. Kremy pozostawiane są na całą noc na ciele.  

Leczeniem powinni zostać objęci wszyscy domownicy, którzy mieli przedłużony kontakt z osobą zarażoną np. partnerzy seksualni. Swędzenie skóry może utrzymywać się do 4 tygodni po zakończeniu leczenia (stosuje się 
leki przeciwhistaminowe w celu złagodzenia objawów).

Zaleca się także wypranie wszystkich rzeczy, z którymi zakażona osoba mogła mieć kontakt w temperaturze powyżej 50 stopni.  Rzeczy, których wyprać nie można należy spakować do plastikowych worków i pozostawić 
na 4 dni.  

Intensywne drapanie zmian może prowadzić do nadkażenia skóry oraz wtórnych zakażeń bakteryjnych skóry, dlatego w przypadku nasilonych objawów warto skonsultować się z lekarzem.

Piśmiennictwo: 
1. BRODZIKOWSKA, M., WALENDZIK-OSTROWSKA, A. G. N. I. E. S. Z. K. A., DEC-PIETROWSKA, J. O. A. N. N. A., & PAWLĘGA, M. NOWOCZESNA PROFILAKTYKA HIV I INNYCH INFEKCjI PRZENOSZONYCH drogą płciową.