Choroby zakaźne przenoszone drogą płciową - wirus HIV, AIDS, opryszczka Cz.2
Wirus HIV
Czynnikiem chorobotwórczym AIDS, czyli zespołu nabytego niedoboru odporności, jest wirus HIV (ang. human immunodeficiency virus) - ludzki wirus niedoboru odporności. Wirus ten niszczy układ odpornościowy człowieka, w szczególności limfocyty T CD4, co prowadzi do upośledzenia odporności. Nieleczone zakażenie HIV prowadzi do rozwinięcia się AIDS, co jest ostatnim etapem zarażenia wirusem HIV.
Wirus HIV występuje pod dwiema postaciami:
- HIV-1 - dominuje w Europie, Ameryce i Australii.
- HIV-2 - występuje stale w Afryce Zachodniej, jest mniej chorobotwórczy.
Po wniknięciu do organizmu wirus szybko zakaża komórki układu odpornościowego. W fazie ostrej HIV intensywnie namnaża się w tkance limfatycznej jelit (ang. gut-associated lymphoid tissue, GALT), węzłach chłonnych, śledzionie i w innych narządach. Objawy mijają po około 2 tygodniach, dlatego wiele osób nie wie, że zostało zakażonych.
Nieleczona, choroba doprowadza do śmierci w wyniku infekcji lub nowotworów w organizmie, który nie ma możliwości obrony przed nimi poprzez wyniszczony układ odpornościowy.
Statystyka dot. wirusa HIV
Szacuje się, że na świecie od początku epidemii HIV liczba zakażeń HIV wynosi ponad 91 mln osób, a ponad 44 mln zmarło. Dane z 2024 mówią o około 40,8 mln osób zakażonych HIV ( 39,4 mln osób dorosłych oraz 1,4 mln dzieci poniżej 15 roku życia). 53% osób żyjących z HIV to kobiety i dziewczęta. 31,6 mln osób było leczonych terapią antyretrowirusową.
Drogi zakażenia wirusem HIV
- kontakt seksualny (waginalny, analny, rzadziej oralny)
- kontakt z krwią osoby zakażonej HIV
- używanie wspólnych igieł i strzykawek
- transfuzje krwi (rzadko w krajach z kontrolą krwi)
- z matki na dziecko (w ciąży, przy porodzie, przez mleko matki)
Okres wylęgania wirusa HIV
- zwykle 2-6 tygodnie po zakażeniu mogą wystąpić objawy ostrej infekcji (grypopodobne), wysypka, biegunka, zapalenie gardła
- następnie wirus może utrzymywać się latami bezobjawowo, niszcząc stopniowo komórki odpornościowe (CD4)
Objawy zakażenia wirusem HIV
Ostra faza zakażenia HIV (2-6 tygodni po kontakcie):
- gorączka, ból gardła, powiększenie węzłów chłonnych
- wysypka, bóle mięśni i stawów
- objawy przypominające grypę
Faza bezobjawowa:
- brak objawów przez kilka lat
- stopniowe spadanie liczby limfocytów CD4
Leczenie zakażenia HIV
Terapia antyretrowirusowa, która pozwala prowadzić normalne życie, ale nie eliminuje wirusa. W wyniku podania leków dochodzi do zahamowania namnażania się HIV w organizmie. Nie dochodzi do dalszego niszczenia limfocytów T CD4. W związku z tym zakażenie pozostaje w stadium bezobjawowym - nie dochodzi do rozwoju AIDS.
AIDS (zaawansowana choroba)
U osób chorych na AIDS:
- bardzo niska liczba limfocytów CD4
- podatność na infekcje i choroby oportunistyczne (gruźlica, pneumocystozowe zapalenie płuc, kandydoza)
- nowotwory związane z immunosupresją (np. chłoniaki, mięsak Kaposiego)
Diagnostyka choroby AIDS
Warto wykonywać co jakiś czas testy diagnostyczne w kierunku zakażenia HIV. W przypadku podejrzenia narażenia na kontakt z wirusem warto wykonać test 6 tygodni od kontaktu testem IV generacji. Wynik ujemny oznacza brak zakażenia, wynik dodatni wymaga ponownego testu - testu potwierdzenia.
Badania w kierunku HIV to:
- Testy serologiczne - wykrywają przeciwciała anty-HIV
- Testy molekularne (PCR) - wykrywają wirus we krwi
Warto wiedzieć, że leki antyretrowirusowe są w Polsce bezpłatne.
Profilaktyka dot. AIDS
- stosowanie prezerwatyw
- bezpieczne igły i sprzęt medyczny
- profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP) – u osób wysokiego ryzyka
- profilaktyka poekspozycyjna (PEP) – po ryzykownym kontakcie seksualnym
Opryszczka narządów płciowych
Czynnikiem chorobotwórczym jest zakażenie wirusem opryszczki pospolitej typu 2 HSV-2 (rzadziej HSV-1), czyli herpes simplex virus typu 2 (HSV-2). Typ HSV-1 zazwyczaj odpowiada za opryszczkę wargową, ale może też zakażać narządy płciowe. Typ HSV-2 może wywoła także opryszczkę w okolicy odbytu.
Objawy zakażenia wirusem opryszczki narządów płciowych
Objawia się bolesnymi pęcherzykami i owrzodzeniami w okolicach intymnych. Choroba ma charakter nawrotowy.
Wirus opryszczki pozostaje w organizmie, a dokładnie w układzie nerwowym przez całe życie i może aktywować się przy spadkach odporności. Wirus może nawracać, natomiast nawroty zazwyczaj są krótsze i mniej bolesne.
Pierwsze zakażenie (ostra faza):
- pęcherzyki i bolesne owrzodzenia w okolicy narządów płciowych
- pieczenie, swędzenie, ból przy oddawaniu moczu
- powiększenie węzłów chłonnych w pachwinach
- czasem objawy grypopodobne (gorączka, bóle mięśni)
- część osób może nie mieć widocznych zmian, ale nadal może zarażać innych
Leczenie zakażenia wirusem opryszczki narządów płciowych
Polega na lekach przeciwwirusowe łagodzących objawy.
Drogi zakażenia opryszczką narządów płciowych
- kontakt seksualny: waginalny, analny, oralny
- wspólne używanie zabawek erotycznych
- kontakt z śliną, wydzieliną z pochwy zakażonej osoby lub pęcherzykami osoby zakażonej
- w ciąży lub podczas porodu z matki na dziecko
- poprzez dłoń, która miała kontakt z opryszczką
Okres wylęgania wirusem opryszczki narządów płciowych
- zwykle 2-12 dni po kontakcie
Diagnozowanie zakażenia
- badanie wirusologiczne lub PCR z pęcherzyków
- czasem testy serologiczne - wykrywają przeciwciała HSV-1/HSV-2
Leczenie opryszczki narządów płciowych
Polega ono na przyjmowaniu leków przeciwwirusowych. Leki te nie eliminują wirusa, ale skracają czas trwania objawów, zmniejszają częstotliwość nawrotów oraz ograniczają ryzyko przeniesienia wirusa.
Jak uniknąć zakażenia wirusem opryszczki narządów płciowych?
- stosowanie prezerwatyw
- unikanie kontaktu z pęcherzykami lub w czasie nawrotu
- leczenie przewlekłe u osób z częstymi nawrotami
Podsumowanie
Podsumowując choroby zakaźne, warto pamiętać, że obejmują one szerokie spektrum schorzeń przenoszonych między ludźmi. Wśród najważniejszych znajdują się zakażenia wirusowe takie jak HIV i jego późna postać - AIDS oraz powszechna opryszczka wywoływana przez wirusy HSV. Skuteczna profilaktyka, wczesne wykrycie i dostęp do leczenia znacznie ograniczają ryzyko powikłań i dalszego rozprzestrzeniania się patogenów, dlatego edukacja zdrowotna, szczepienia tam, gdzie są dostępne, oraz bezpieczne zachowania seksualne są kluczowe.
Osoby z grup ryzyka powinny regularnie korzystać z badań przesiewowych, a pacjenci z potwierdzonym zakażeniem HIV otrzymywać terapię antyretrowirusową, która zmniejsza ładunek wirusa i ryzyko rozwoju AIDS. W przypadku opryszczki stosuje się leczenie przeciwwirusowe oraz środki łagodzące objawy, a świadomość mechanizmów przenoszenia i objawów pomaga w szybszym rozpoznaniu i leczeniu tych chorób zakaźnych.
Piśmiennictwo:
1. BRODZIKOWSKA, M., WALENDZIK-OSTROWSKA, A. G. N. I. E. S. Z. K. A., DEC-PIETROWSKA, J. O. A. N. N. A., & PAWLĘGA, M. NOWOCZESNA PROFILAKTYKA HIV I INNYCH INFEKCjI PRZENOSZONYCH drogą płciową.