Czym jest progesteron? Rola progesteronu w organizmie? Niedobór progesteronu.
Czym jest progesteron?
Progesteron to hormon steroidowy. Tak jak estrogen, należy do grupy żeńskich hormonów płciowych. Progesteron w dużej mierze odpowiada za przygotowanie błony śluzowej macicy do zagnieżdżenia zarodka i utrzymanie ciąży. Obok estradiolu jest jednym z najważniejszych hormonów wpływających na układ rozrodczy kobiety. Wydzielany jest przez ciałko żółte jajnika, gdzie stężenie tego hormonu jest najwyższe, a następnie przez łożysko. Niewielkie ilości progesteronu produkowane są także przez nadnercza. Hormon ten działa zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo.
Synteza progesteronu zachodzi w:
- jajnikach,
- jądrach,
- nadnerczach,
- łożysku,
- komórkach glejowych układu nerwowego.
U mężczyzn progesteron produkowany jest w jądrach i nadnerczach. Pełni on funkcje pomocnicze w syntezie innych hormonów, np. testosteronu.
Rola progesteronu
- uczestniczy w cyklu miesiączkowym,
- umożliwia utrzymanie i rozwój ciąży,
- przygotowuje organizm kobiety do zapłodnienia,
- wspiera rozwój zarodka.
Na co wpływa progesteron?
Rola progesteronu jest wszechstronna i niezwykle istotna dla organizmu:
- umożliwia zajście w ciążę,
- ułatwia rozluźnienie mięśni,
- wpływa na endometrium,
- zapobiega poronieniu,
- działa antydepresyjnie,
- wykazuje działanie immunosupresyjne, dzięki czemu komórki matki nie „atakują” płodu.
Progesteron wpływa na rozwój gruczołu sutkowego oraz wykazuje działanie termogenne poprzez wpływ na podwzgórze w połowie cyklu miesiączkowego. Wykazuje również działanie neurosteroidowe – progesteron i jego pochodne mogą modulować receptory dla neurotransmiterów, takich jak GABA i NMDA.
Progesteron w czasie ciąży
W okresie ciąży progesteron działa hamująco na estrogeny, które oddziałują na mięsień macicy. Jego główną funkcją jest immunologiczna ochrona ciąży, polegająca m.in. na kontroli produkcji cytokin. We wczesnej ciąży niedobór progesteronu może prowadzić do zwiększenia ryzyka poronienia, ponieważ hormon ten jest niezbędny do przyjęcia zarodka i utrzymania ciąży. Z tego względu progesteron stosowany jest w profilaktyce porodu przedwczesnego.
Odpowiada on za:
- relaksację myometrium,
- zmniejszenie wrażliwości myometrium na działanie oksytocyny,
- zwiększenie ukrwienia myometrium,
- zmniejszenie syntezy prostaglandyn,
- działanie immunosupresyjne i immunomodulacyjne.
Progesteron a cykl miesiączkowy
Stężenie progesteronu we krwi zmienia się w zależności od fazy cyklu miesiączkowego. Szczytowy poziom osiąga w drugiej połowie cyklu.
Normy progesteronu
- Faza folikularna < 2 ng/ml
- Faza lutealna 2–20 ng/ml
- Ciąża – I trymestr 10–40 ng/ml
- Ciąża – II trymestr 100–200 ng/ml
Progesteron jest prekursorem biosyntezy kortyzolu oraz steroidów C-18 i C-19, takich jak androstendion, estron i estradiol. Metabolizowany jest w wątrobie.
Zastosowanie progesteronu w medycynie
Preparaty z progesteronem znajdują zastosowanie głównie w ginekologii i położnictwie, m.in. w:
- antykoncepcji,
- leczeniu wtórnego braku miesiączki,
- zaburzeniach cyklu miesiączkowego w okresie premenopauzy,
- hormonalnej terapii zastępczej,
- endometriozie,
- zespole napięcia przedmiesiączkowego (PMS),
- podtrzymaniu ciąży.
Objawy niedoboru progesteronu
Niskie progesteron może powodować różne objawy związane z cyklem menstruacyjnym, płodnością oraz samopoczuciem. Najczęstsze symptomy to:
- nieregularne miesiączki,
- skrócona druga faza cyklu,
- plamienia przed miesiączką,
- bolesne miesiączki,
- trudności z zajściem w ciążę,
- poronienia nawracające,
- tkliwość piersi,
- zatrzymywanie wody w organizmie,
- obniżony nastrój,
- drażliwość i wahania emocjonalne,
- problemy ze snem,
- spadek libido,
- nasilone objawy PMS.
U kobiet w okresie okołomenopauzalnym niskie poziom progesteronu może dodatkowo nasilać objawy dominacji estrogenowej, takie jak obrzęki, migreny czy uczucie przewlekłego zmęczenia.
Badanie stężenia progesteronu
Badanie poziomu progesteronu wykonuje się z próbki krwi żylnej. Najczęściej służy ono do oceny owulacji, diagnostyki zaburzeń miesiączkowania oraz problemów z płodnością.
Kiedy zbadać poziomu progesteronu?
Kiedy wykonać badanie progesteronu? U kobiet miesiączkujących poziom progesteronu zwykle oznacza się:
- około 7 dni po owulacji,
- najczęściej między 21. a 23. dniem cyklu przy regularnym 28-dniowym cyklu.
W przypadku nieregularnych cykli termin badania powinien być ustalony indywidualnie.
Jak przygotować się do badania progesteronu?
- badanie nie wymaga bycia na czczo,
- warto poinformować lekarza o stosowanych lekach hormonalnych,
- wynik należy interpretować z uwzględnieniem dnia cyklu menstruacyjnego.
Co oznacza wynik?
Podwyższony progesteron może występować m.in. w ciąży lub podczas terapii hormonalnej. Zbyt niski poziom może sugerować brak owulacji, niewydolność fazy lutealnej lub zaburzenia hormonalne.
Progesteron a stres
Progesteron jest prekursorem kortyzolu w procesie syntezy hormonów nadnerczowych. W sytuacji przewlekłego stresu nadnercza mogą produkować więcej kortyzolu kosztem progesteronu. Wówczas dochodzi do spadku poziomu progesteronu. Nadmierna produkcja kortyzolu wpływa również na obniżenie poziomu estrogenów. Dlatego równowaga między estrogenem a progesteronem jest tak ważna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Piśmiennictwo:
1. Kalinka, J. (2011). Progesteron w profilaktyce porodu przedwczesnego. Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, 4(1), 6-10.
2. 2. Warenik-Szymankiewicz, A., & Męczekalski, B. (2005). Progesteron mikronizowany. Jego właœciwoœci oraz zastosowanie w ginekologii i położnictwie.
3. Stachowiak, G. Estrogeny a nietrzymanie moczu u kobiet w okresie menopauzy Artykuł opublikowany w Urologii Polskiej 2005/58/4.