Moczenie nocne u dzieci

Czym jest moczenie nocne? 

Moczenie nocne to enureza, czyli mimowolne oddanie moczu w trakcie snu u dziecka, które osiągnęło wiek rozwojowy umożliwiający kontrolę mikcji (ok. 5 roku życia). Jest to zaburzenie czynnościowe układu moczowego, które wynika z różnicy pomiędzy pojemnością pęcherza, a nocną produkcją moczu.  

Badania wykazują, że u około 10% dzieci w wieku 5 lat występuje nocne w czasie snu, a około 3% nietrzymania moczu w ciągu dnia. W okresie dojrzewania problem ten dotyczy około 1% młodzieży. Moczenie występuje częściej u chłopców niż u dziewczynek.

Dlaczego dziecko moczy się w nocy i nie wybudza się przy pełnym pęcherzu? 

Dlaczego dzieci nie wybudzają się przy pełnym pęcherzu? Dzieci mają podwyższony prób wybudzenia ze snu. Oznacza to, że informacje, które docierają do mózgu na temat wypełnienia pęcherza (pomimo jego pełnego wypełnienia w nocy) odbierane są jako słabe wypełnienie.  

Główne mechanizmy moczenia nocnego u dzieci

Dwa rodzaje moczenia nocnego  

1. Mała pojemność pęcherza moczowego - u części dzieci to będzie główny problem. Mała pojemność pęcherza jest wynikiem nocnej nadczynności mięśnia wypieracza, który często się kurczy. Wówczas dziecko mimowolnie oddaje mocz. Do moczenia nocnego dochodzi wówczas kilka razy w ciągu nocy.  

2. Duża ilość moczu na skutek niedoboru wazopresyny - brak prawidłowego dobowego rytmu wydzielania wazopresyny – hormonu regulującego m.in. ilość moczu produkowanego przez nerki. Jest to przejściowy brak związany z opóźnieniem dojrzewania struktur mózgu. Jest to naturalny, fizjologiczny proces. W tym typie moczenia nocnego oddawanie moczu u dzieci występuje zazwyczaj raz w nocy, kilka godzin po zaśnięciu.  

Wazopresyna jest hormonem antydiuretycznym. Dzieci po ukończeniu 5 roku życia powinny wydalać w ciągu dnia 2-3 razy więcej moczu niż w nocy. Wazopresyna (ADH) jest syntetyzowana w podwzgórzu (jądra nadwzrokowe i przykomorowe), a uwalniana przez tylny płat przysadki.  

Przyczyny moczenia nocnego

Dlaczego dziecko moczy się w nocy? Najczęstsze przyczyny:

• niedojrzałość układu nerwowego (dziecko „nie budzi się” na sygnał z pęcherza)
• zbyt mała pojemność czynnościowa pęcherza
• nadprodukcja moczu w nocy  
• zaparcia (bardzo częsty czynnik)
• stres
• rzadziej: infekcje dróg moczowych lub inne choroby czy dolegliwości

Inne, rzadsze przyczyny:

• nadmierne spożycie płynów
• padaczka
• zespół bezdechu sennego
• zaburzenia emocjonalne i psychologiczne
• zespół nadpobudliwości psychoruchowe, 
• wada zastawki cewki tylnej,
• odpływy pęcherzowo-moczowodowe,
• ektopia ujścia moczowodu.  

Przyczyną może być także pęcherz neurogenny jako wynik przepukliny oponowo-rdzeniowej.  Mogą występować choroby nerek przebiegające z wielomoczem np. przewlekła choroba nerek we wczesnych stadiach, cukrzyca, moczówka centralna lub nerkowa, niektóre typy tubulopatii.  

U około 2/3 dzieci z moczeniem nocnym występuje obciążony wywiad rodzinny — czyli jedno albo oboje rodziców także miało ten problem w dzieciństwie. W takim przypadku ryzyko moczenia u potomstwa jest wyraźnie wyższe: gdy tylko jeden z rodziców był dotknięty, wynosi około 45%, a gdy oboje rodziców, wzrasta do około 75%.

Rodzaje moczenia nocnego

• Moczenie pierwotne - dziecko nigdy nie miało dłuższego okresu „suchych nocy” lub przerwa była krótsza niż 6 miesięcy. 
• Moczenie wtórne - nawrót moczenia pojawia się po min. 6 miesiącach kontroli (często związane ze stresem lub chorobą)

Moczenie monosymptomatyczne i niemonosymptomatyczne

Moczenie nocne można podzielić także na:

• Monosymptomatyczne -  dotyczy ono 80% przypadków. Oznacza, iż nie towarzyszą mu inne objawy.  
• Niemonosymptomatyczne - towarzyszą mu inne objawy takie jak moczenie dzienne i parcia naglące. Może ono wynikać z wad wrodzonych układu moczowego lub nerwowego, zaburzeniami endokrynologicznymi lub metabolicznymi.  

Aspekt emocjonalny dziecka  

Problem moczenia nocnego nie zaburza rozwoju psychicznego, ale może wpływać na samoocenę, obniżone poczucie własnej wartości i emocje dziecka. Dziecko może: 

• czuć się gorsze od rówieśników,
• może się izolować,
• może mieć trudności z nawiązywaniem kontaktów.

Diagnostyka moczenia nocnego u dziecka

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

• gdy dziecko ma 5 lat lub więcej i regularnie się moczy
• moczenie nocne pojawiło się wtórnie (po okresie „suchych nocy”)
• są objawy dzienne: częste parcie, popuszczanie w dzień, ból przy mikcji
• dziecko ma zaparcia
• moczenie u dzieci jest bardzo nasilone (codziennie, duże ilości)
• towarzyszy mu chrapanie /bezdechy (może wpływać na enurezę)  

Leczeniem moczenia nocnego zajmuje się lekarz pediatra, urolog dziecięcy, nefrolog.  

Diagnostyka lekarska opiera się na:

• badaniu ogólnym moczu
• USG układu moczowego
• uroflowmetrii - jeżeli są wskazania  

Urolog może skierować pacjenta także do fizjoterapeuty uroginekologicznego lub urologicznego, który pracuje z dziećmi.  

Fizjoterapia urologiczna / uroginekologiczna u dzieci z moczeniem nocnym

Fizjoterapeuta może wspierać terapię poprzez:

• szczegółowy wywiad i analizę problemu,
• ocenę postawy ciała,
• ocenę pracy mięśni dna miednicy,
• pracę z oddechem i przeponą, 
• analizę napięć w obrębie brzucha i tułowia.

Może wykonać:

• ocenę pracy mięśni dna miednicy poprzez biofeedback (EMG),
• USG pęcherza (ocena zalegania),
• dzienniczek mikcji.

Terapia obejmuje:

• ćwiczenia mięśni dna miednicy,
• pracę nad postawą, 
• trening oddechowy,
• regulację napięć mięśniowych.

Po diagnostyce wdroży odpowiednie ćwiczenia - mięśni dna miednicy, ale także postawy ciała oraz pracy z oddechem.  

Jak wspierać dziecko?

• zapewnij poczucie bezpieczeństwa,
• nie karz i nie zawstydzaj dziecka,
• dbaj o regularne picie w ciągu dnia,
• ogranicz ilości płynów w godzinach wieczornych tj. 1-2 godziny przed snem, zwłaszcza napojów gazowanych działających moczopędnie,
• przypominaj o mikcji przed snem,
• wspieraj systematyczność ćwiczeń zaleconych przez specjalistę,
• bądź cierpliwy i spokojny.

Piśmiennictwo: 
1. Jobs, K., & Jung, A. (2014). Moczenie nocne u dzieci–aktualnie obowiązujące definicje i standardy postępowania. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 10(1), 32-35.