Pessaroterapia - na czym polega? Dobór i założenie pessara.

Pessaroterapia może być stosowana zarówno jako samodzielna metoda postępowania, jak i jako element szerszego planu terapii, obejmującego między innymi fizjoterapię uroginekologiczną. Jest szczególnie interesująca dla kobiet, które chcą uniknąć operacji, nie mogą być operowane, planują ciążę lub potrzebują rozwiązania pozwalającego zmniejszyć objawy podczas codziennego funkcjonowania. 

Stosowanie pessara ma duży wpływ na jakość życia kobiet zmagających się z obniżeniem narządów lub nietrzymaniem moczu.

Czym są pessary?

Pessar dopochwowy, który umieszcza się w pochwie, jest najczęściej wykonany z elastycznego silikonu. Jego zadaniem jest zapewnienie dodatkowego podparcia dla narządów miednicy.

W zależności od rodzaju i konstrukcji pessara może on być wykorzystywany przy różnych problemach. Najczęściej mówi się o jego zastosowaniu w przypadku obniżenia narządów miednicy (POP – pelvic organ prolapse). Pessary mogą być również wykorzystywane w leczeniu zachowawczym wysiłkowego nietrzymania moczu.

Istnieje wiele rodzajów i rozmiarów pessarów. Wybór odpowiedniego modelu zależy od rodzaju problemu, anatomii pacjentki, stopnia obniżenia narządów, aktywności fizycznej oraz indywidualnego komfortu.

Kiedy stosuje się pessaroterapię?

Najczęstszym wskazaniem do zastosowania pessara są objawowe zaburzenia statyki narządów miednicy. Mogą one powodować uczucie ciężaru lub ciągnięcia w podbrzuszu, wrażenie obecności ciała obcego w pochwie, dyskomfort podczas chodzenia lub aktywności fizycznej, a także problemy z oddawaniem moczu lub wypróżnianiem.

Zastosowanie pessara wdraża się w następujących przypadkach:

• obniżenia przedniej ściany pochwy,
• obniżenia tylnej ściany pochwy,
• obniżenia macicy,
• wypadania narządów miednicy,
• objawów związanych z osłabieniem struktur podtrzymujących narządy miednicy,
• wysiłkowego nietrzymania moczu – w wybranych przypadkach.

Pessar może być szczególnie przydatny u kobiet, które nie chcą poddawać się operacji lub chcą odsunąć ją w czasie. Może być także rozwiązaniem dla pacjentek, u których istnieją przeciwwskazania do zabiegu albo które chcą zachować możliwość zajścia w ciążę.

Pessar na zaburzenie statyki narządów miednicy mniejszej

Jednym z najczęstszych zastosowań pessarów jest zachowawcze postępowanie przy wypadaniu narządów miednicy. W zależności od rodzaju zaburzenia może dojść między innymi do obniżenia pęcherza, macicy lub odbytnicy.

Pessar a epizody nietrzymania moczu

Niektóre rodzaje pessarów mogą być stosowane również u kobiet z wysiłkowym nietrzymaniem moczu, czyli popuszczaniem moczu podczas kaszlu, kichania, śmiechu, biegania, skakania czy innych aktywności zwiększających ciśnienie w jamie brzusznej. W tym przypadku odpowiednio dobrany pessar może wspierać okolice cewki moczowej i pomagać ograniczyć wyciek moczu podczas aktywności.

Jak wygląda dobór pessara?

Dobór pessara nie powinien polegać na przypadkowym wybraniu rozmiaru. Pod uwagę bierze się między innymi rodzaj problemu, anatomię pochwy, stopień obniżenia narządów oraz indywidualne odczucia pacjentki. Podczas doboru specjalista może sprawdzić kilka różnych modeli lub rozmiarów. Czasami znalezienie odpowiedniego pessara wymaga więcej niż jednej próby – różne konstrukcje mogą sprawdzać się u różnych pacjentek.

Dobrze dobrany pessar powinien pozostawać na swoim miejscu, zapewniać odpowiednie podparcie i jednocześnie nie powodować istotnego bólu ani nadmiernego ucisku. Nie powinien również utrudniać oddawania moczu ani wypróżniania. Jeżeli po założeniu pessara pojawia się silny dyskomfort, ból, krwawienie lub problemy z oddawaniem moczu, należy skonsultować się ze specjalistą.

Rodzaje pessarów i ich przeznaczenie

• Pessar pierścieniowy - najczęściej stosowany przy łagodnym i umiarkowanym obniżeniu narządów miednicy oraz jako wsparcie przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu.
• Pessar kostkowy - stosowany przede wszystkim przy bardziej zaawansowanym obniżeniu lub wypadaniu narządów miednicy.
• Pessar cewkowy - przeznaczony głównie do stosowania przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu, zapewniając podparcie okolicy cewki moczowej.
• Pessar talerzowy - stosowany przy obniżeniu i wypadaniu narządów miednicy, również w bardziej zaawansowanych przypadkach.
• Pessar grzybkowy - stosowany przede wszystkim przy obniżeniu i wypadaniu macicy oraz narządów miednicy, szczególnie gdy inne modele nie zapewniają odpowiedniego podparcia.
• Pessar położniczy (krążek położniczy) - stosowany u kobiet w ciąży w przypadku niewydolności szyjki macicy lub zwiększonego ryzyka porodu przedwczesnego. Mechanicznie wspiera szyjkę macicy i ma za zadanie zapobiec zmianom jej ułożenia. Stosowanie pessara położniczego wymaga założenia i kontroli przez lekarza.

Jak wygląda założenie pessara?

Sposób zakładania pessara zależy od jego rodzaju, wielkości i konstrukcji. Pierwsze dopasowanie oraz założenie pessara powinno odbywać się pod opieką lekarza, fizjoterapeutki uroginekologicznej lub innego specjalisty mającego doświadczenie w pessaroterapii. Podczas wizyty można sprawdzić, czy wybrany model zapewnia odpowiednie podparcie i jednocześnie nie powoduje nadmiernego ucisku.

Zakładanie pessara krok po kroku

Przed założeniem pessara należy dokładnie umyć ręce. Pessar powinien być czysty, a jeśli producent zaleca użycie środka ułatwiającego aplikację, należy postępować zgodnie z instrukcją dla danego modelu.

Najczęściej pessar można założyć w pozycji leżącej, stojącej z jedną nogą opartą wyżej lub w lekkim przysiadzie.  Warto wybrać pozycję, w której mięśnie dna miednicy są możliwie rozluźnione.

W przypadku wielu modeli pessar składa się lub ściska przed wprowadzeniem do pochwy. Następnie delikatnie wsuwa się go do środka, kierując go zgodnie z naturalnym przebiegiem kanału pochwy. Po umieszczeniu pessar powinien rozwinąć się lub przyjąć właściwy kształt i znaleźć się w odpowiednim położeniu.

Pessar nie powinien powodować silnego bólu ani uczucia nadmiernego ucisku. Po założeniu warto sprawdzić, czy można swobodnie chodzić, usiąść, oddać mocz i wykonać codzienne czynności. Jeżeli przybór wypada, przesuwa się, powoduje ból albo utrudnia oddawanie moczu lub wypróżnianie, może oznaczać to konieczność zmiany jego rodzaju lub rozmiaru.

Czy pessar można założyć samodzielnie?

Tak, niektóre rodzaje pessarów są przeznaczone do samodzielnego zakładania i wyjmowania. Nie dotyczy to jednak każdego modelu. Pacjentka powinna najpierw nauczyć się prawidłowej techniki podczas konsultacji i otrzymać informacje dotyczące konkretnego pessara. Samodzielne użytkowanie może być szczególnie wygodne w przypadku kobiet, które chcą zakładać pessar tylko na czas określonych aktywności, na przykład podczas spaceru, ćwiczeń czy biegania.

W przypadku modeli wymagających pozostawienia ich na miejscu przez dłuższy czas konieczne są regularne kontrole. Pessary powinny być okresowo usuwane, czyszczone i ponownie zakładane. W przypadku części pacjentek może to wykonywać samodzielnie sama użytkowniczka, a w innych sytuacjach robi to specjalista.

Jak wyjąć pessar?

Technika wyjmowania również zależy od rodzaju pessara. W przypadku modeli przeznaczonych do samodzielnego użytkowania należy postępować zgodnie z instrukcją producenta i zaleceniami specjalisty.

Przed wyjęciem należy umyć ręce. Następnie pessar należy delikatnie uchwycić i wyjąć bez używania nadmiernej siły. Jeżel nie daje się on łatwo usunąć, powoduje ból lub wydaje się zakleszczony, nie należy próbować wyciągać go na siłę. W takiej sytuacji potrzebna jest konsultacja ze specjalistą.

Po wyjęciu pessar należy oczyścić zgodnie z instrukcją dotyczącą danego modelu. Prawidłowa higiena oraz regularne kontrole są ważne, ponieważ długotrwałe stosowanie pessara może wiązać się między innymi ze zwiększoną wydzieliną, podrażnieniem, krwawieniem lub uszkodzeniem błony śluzowej.

Co zrobić, jeśli pessar wypada?

Wypadanie pessara podczas chodzenia, ćwiczeń lub kaszlu może oznaczać, że model lub rozmiar nie został odpowiednio dopasowany. Nie zawsze oznacza to, że pessaroterapia nie jest odpowiednią metodą. W takiej sytuacji warto skonsultować się ze specjalistą, który może ocenić położenie pessara i dobrać inny rozmiar albo rodzaj. Dobór odpowiedniego pessara może wymagać więcej niż jednej próby i jest to normalny element procesu dopasowania.

Jak dbać o pessar?

Sposób pielęgnacji zależy od rodzaju pessara i tego, czy pacjentka samodzielnie go wyjmuje. W przypadku samodzielnego użytkowania należy stosować się do instrukcji dotyczącej danego modelu.

Ważne jest regularne wyjmowanie pessara, jego oczyszczanie i ponowne zakładanie zgodnie z zaleceniami. Jeżeli pacjentka nie jest w stanie samodzielnie tego zrobić, pessar może być kontrolowany i wymieniany przez lekarza lub innego odpowiednio przygotowanego specjalistę.

W przypadku pessarów stosowanych długoterminowo konieczne są okresowe kontrole. 

Pessaroterapia a fizjoterapia uroginekologiczna

Pessaroterapia to metoda, która nie musi być alternatywą dla fizjoterapii uroginekologicznej. W wielu przypadkach obie metody mogą się uzupełniać

Takie połączenie może być szczególnie wartościowe u pacjentek, które chcą pozostać aktywne i jednocześnie ograniczyć objawy obniżenia narządów.

Czy z pessarem można ćwiczyć?

W wielu przypadkach pessar może ułatwiać powrót do aktywności fizycznej. Odpowiednio dobrane podparcie może zmniejszać uczucie ciężaru lub uwypuklania się tkanek podczas wysiłku. Nie oznacza to jednak, że każda aktywność będzie odpowiednia dla każdej pacjentki. Rodzaj ćwiczeń powinien być dopasowany do stanu dna miednicy, rodzaju objawów i zaleceń specjalisty.

Jeżeli podczas biegania, skakania lub treningu siłowego pojawia się ból, uczucie nacisku, nasilone objawy wypadania narządów albo nietrzymanie moczu, warto skonsultować sposób postępowania z fizjoterapeutką uroginekologiczną lub lekarzem.

Czy pessar może zastąpić operację?

Pessaroterapia jest metodą zachowawczą, dlatego może stanowić alternatywę dla leczenia operacyjnego u części kobiet, ale nie oznacza to, że zawsze zastępuje operację.

Czy pessaroterapia jest bezpieczna?

Prawidłowo dobrany i kontrolowany pessar jest uznawaną metodą zachowawczego postępowania. Jednocześnie, podobnie jak każda metoda wykorzystująca przybór umieszczany w pochwie, wymaga odpowiedniego stosowania i kontroli. Do możliwych problemów należą między innymi zwiększona wydzielina, podrażnienie, krwawienie oraz uszkodzenia błony śluzowej. Dlatego bardzo ważne są prawidłowy dobór pessara, higiena oraz przestrzeganie terminów kontroli.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy pessar może pomóc przy wypadaniu macicy?

Tak. Pessar może zapewniać podparcie narządom miednicy i zmniejszać objawy związane z ich obniżeniem, w tym obniżeniem macicy. Rodzaj pessara powinien zostać dobrany indywidualnie.

Czy pessar może pomóc na nietrzymanie moczu?

Niektóre pessary są stosowane w przypadku wysiłkowego nietrzymania moczu. Ich działanie polega między innymi na zapewnieniu podparcia w okolicy cewki moczowej. Nie każdy rodzaj nietrzymania moczu będzie jednak wskazaniem do zastosowania pessara.

Czy zakładanie pessara boli?

Prawidłowo dobrany i założony pessar nie powinien powodować silnego bólu. Samo zakładanie może powodować przejściowy dyskomfort. Jeżeli po założeniu pessara pojawia się ból, ucisk lub inne niepokojące objawy, należy skonsultować się ze specjalistą.

Czy można samodzielnie zakładać pessar?

W przypadku niektórych modeli jest to możliwe. Pacjentka powinna jednak wcześniej otrzymać odpowiednie instrukcje dotyczące zakładania, wyjmowania, czyszczenia i kontroli pessara.

Jak długo można stosować pessar?

Pessar może być stosowany krótkoterminowo lub długoterminowo, zależnie od rodzaju, dolegliwości i sposobu prowadzenia terapii. Przy długotrwałym stosowaniu konieczne są regularne kontrole.

Czy z pessarem można uprawiać sport?

W wielu przypadkach tak. Pessar może wręcz pomagać w ograniczeniu objawów podczas aktywności fizycznej. Rodzaj i intensywność ćwiczeń należy jednak dopasować indywidualnie.

Pessaroterapia – kiedy warto ją rozważyć?

Pessaroterapia może być wartościową metodą dla kobiet z objawowym obniżeniem lub wypadaniem narządów miednicy, a w wybranych przypadkach również z wysiłkowym nietrzymaniem moczu. Może pomóc zmniejszyć uczucie ciężaru i dyskomfortu, poprawić funkcjonowanie oraz ułatwić powrót do aktywności.

Najważniejsze znaczenie ma jednak indywidualny dobór rodzaju i rozmiaru pessara oraz prawidłowe stosowanie. Warto omówić tę możliwość z lekarzem lub fizjoterapeutką uroginekologiczną, szczególnie jeśli objawy wpływają na codzienne funkcjonowanie.

Pessaroterapia może być zarówno samodzielną metodą postępowania, jak i elementem kompleksowej terapii obejmującej fizjoterapię uroginekologiczną, trening mięśni dna miednicy i zmianę codziennych nawyków.