Zastosowanie USG w fizjoterapii uroginekologicznej

USG, czyli ultrasonografia to bezpieczne, nieinwazyjne i bardzo cenne narzędzie, które pozwala fizjoterapeucie uroginekologicznemu ocenić funkcję mięśni dna miednicy, struktury brzucha i narządów miednicy mniejszej w czasie rzeczywistym. Umożliwia nie tylko badanie funkcjonalne, ale także precyzyjne prowadzenie terapii oraz edukację pacjentki.

Czy fizjoterapia uroginekologiczna potrzebuje USG? Co można ocenić za pomocą USG w gabinecie fizjoterapeuty uroginekologicznego?

Ocena funkcji mięśni brzucha, w tym mięśni prostych brzucha

USG pozwala na przeprowadzenie oceny mięśni brzucha oraz kresy białej. Jest to szczególnie ważne w połogu i po operacjach z otwarciem jamy brzusznej.  

USG pozwala:

• ocenić rozejście mięśni prostych brzucha (RMPB/ DRA) - jego szerokość i głębokość,
• ocenić jakość pracy mięśnia poprzecznego brzucha,
• wykryć kompensacje (np. nadmierne napinanie mięśnia prostego lub skośnych),
• sprawdzić jak zachowuje się kresa biała podczas ruchu,
• sprawdzić czy nie występuje nieprawidłowa praca tłoczni brzusznej podczas wysiłku,

Dzięki temu fizjoterapeuta jest w stanie precyzyjnie dobrać ćwiczenia dla pacjenta oraz monitorować postępy.  

Ocena mięśni dna miednicy MDM

Fizjoterapeuta może wykonać USG przez powłoki przezbrzuszne oraz przez krocze (badanie per vaginam). Bardzo dużo informacji daje nam już USG przez powłoki brzuszne. Nie zawsze jest konieczność i możliwość, aby wykonać USG przezkroczowe np. u dzieci.

Pozwala to ocenić:

• skurcz i rozluźnienie mięśni dna miednicy: sprawdzić czy skurcz jest prawidłowy, czy pacjentka potrafi po skurczu rozluźnić mięśnie, sprawdzić czy skurcz jest prawidłowy symetryczny,
• ocena koordynacji mięśniowej: jakość i czas reakcji podczas kaszlu, jak mięśnie dna miednicy współpracują z mięśniem poprzecznym brzucha, czy występują jakieś dysfunkcje.

Korzyści dla pacjenta

• biofeedback w czasie rzeczywistym - pacjent na ekranie monitora widzi jak jego mięśnie kurczą się i rozluźniają tu i teraz. Pozwala to na precyzyjny trening i zwiększenie świadomości ciała.  

Cele zastosowania USG w obrazowaniu pęcherza moczowego i mięśni dna miednicy

• ocena napięcia spoczynkowego - ocenia się kształt i położenie pęcherza oraz zwartość głębokiej powięzi wewnątrzmiednicznej,  
• ocena podczas skurczu odruchowego - ocena stabilnej aktywności tonicznej mięśni dna miednicy podczas zadań obciążających kręgosłup i miednicę jak np. aktywne uniesienie wyprostowanej kończyny dolnej (ASLR). Sprawdza się także czy po zakończeniu aktywności mięśnie ulegają pełnemu rozkurczowi i wracają do pozycji spoczynkowej. Sprawdza się wpływ czynności zwiększających ciśnienie śródbrzuszne tj. napięcie mięśni wysiłkowe, kaszel, kichanie na położenie i kształt pęcherza,
• ocena podczas skurczu dowolnego - ocenia się czy wybrane mięśnie w obrębie miednicy mniejszej są w stanie aktywować się bez współskurczu mięśni powierzchniowych. A także czy są w stanie utrzymać skurcz izometryczny o niewielkiej intensywności, co będzie przekładało się na napięcie powięzi i innych okolicznych mięśni głębokich.

Ocena pęcherza i cewki moczowej

USG jest niezwykle cennym narzędziem diagnostycznym oraz stosowanym w terapii wysiłkowego nietrzymania moczu.  

USG przez krocze umożliwia ocenę:

• ruchomości szyi pęcherza i cewki podczas kaszlu,
• stabilizacji podparcia narządów,
• ocenę zalegania moczu po mikcji (po oddaniu moczu),
• ocenę pracy zwieraczy i wzorców parcia.

Diagnostyka obniżenia narządów miednicy mniejszej

USG w fizjoterapii uroginekologicznej znajduje również zastosowanie w ocenie obniżenia narządów miednicy mniejszej. Badanie pozwala zobaczyć w czasie rzeczywistym, jak zachowują się narządy podczas spoczynku, kaszlu, parcia czy aktywacji mięśni dna miednicy.

USG przezbrzuszne oraz przez krocze umożliwia ocenę:

• położenia pęcherza moczowego, macicy oraz odbytnicy,
• ruchomości narządów podczas wzrostu ciśnienia śródbrzusznego,
• stopnia obniżenia narządów miednicy,
• jakości podparcia zapewnianego przez mięśnie dna miednicy i tkanki powięziowe,
• reakcji mięśni dna miednicy podczas kaszlu, kichania i parcia,
• współistniejących zaburzeń, takich jak wysiłkowe nietrzymanie moczu.

Badanie USG może być pomocne szczególnie u pacjentek zgłaszających:

• uczucie „ciągnięcia” lub ciężkości w pochwie,
• uczucie obecności „kulki” w pochwie,
• dyskomfort podczas długiego stania lub wysiłku,
• problemy z utrzymaniem moczu,
• trudności z wypróżnianiem,
• obniżenie komfortu współżycia.

Dzięki obrazowaniu ultrasonograficznemu fizjoterapeuta uroginekologiczny może dokładniej dobrać terapię, monitorować efekty ćwiczeń oraz edukować pacjentkę w zakresie prawidłowej aktywacji mięśni dna miednicy i profilaktyki przeciążeń.

Kontrola blizn i tkanek pooperacyjnych

USG pomaga:

• ocenić bliznę np. po CC (cesarskim cięciu) - sprawdzić czy nie występuje nic niepokojącego. W takiej sytuacji pacjentka kierowana jest na pogłębienie diagnostyki u lekarza ginekologa.  

Prowadzenie terapii „pod kontrolą USG”

To jedno z największych zastosowań, czyli sonofeedback. Dzięki niemu specjalista widzi na ekranie monitora czy pacjent:

• prawidłowo aktywuje mięśnie dna miednicy w spoczynku i podczas wysiłku, czy potrafi aktywować mięsień poprzeczny brzucha,
• jak wygląda współpraca mięśni dna miednicy i mięśni brzucha z oddechem (ocena toru oddechowego)

Edukacja pacjentki a ultrasonografia

Wykorzystanie USG pozwala nam pokazać jak wyglądają narządy wewnętrzne oraz pokazać ich pracę. Pozwala to na zwiększenie świadomości ciała oraz bardziej skuteczną terapię.  

Co daje pacjentowi obraz USG, który widzi:

• wzmacnia zaangażowanie w terapię,
• obniża lęk,
• pomaga pacjentce zrozumieć znaczenie profilaktyki.

Jak przygotować się do badania USG u fizjoterapeuty uroginekologicznego?

Jeżeli podczas diagnostyki będzie używane USG warto mieć wypełniony pęcherz 300-500ml, dlatego też 1-2 godziny przed zaleca się uzupełnienie płynów. Pozycja do badania to pozycja leżąca z lekko zgiętymi nogami. Przydatny będzie wygodny strój, niekrępujący ruchów.  

Podsumowanie - USG w fizjoterapii uroginekologicznej

Badanie u fizjoterapeuty uroginekologicznego to kompleksowa diagnostyka łącząca wywiad, badanie palpacyjne oraz coraz częściej obrazowanie USG, co pozwala na precyzyjną ocenę stanu dna miednicy i brzucha. Ultrasonografia w fizjoterapii uroginekologicznej w codziennej praktyce to cenne narzędzie diagnostyczne w gabinecie, które poprawia diagnostykę funkcjonalną, zwiększa skuteczność terapii oraz ułatwia edukację pacjentki. Pozwala zobaczyć pracę mięśni dna miednicy w czasie rzeczywistym, jest bezbolesne i nieinwazyjne. Czynniki te sprawiają, że aparat USG staje się nieodzownym elementem wyposażenia gabinetu fizjoterapeutycznego.

Piśmiennictwo:
1. Oleksy, Ł., Mika, A., Kielnar, R., Grzegorczyk, J., & Marchewka, A. (2017). Zastosowanie przezbrzusznego badania ultrasonograficznego w ocenie mięśni dna miednicy w fizjoterapii. Acta Bio-Optica et Informatica Medica. Inżynieria Biomedyczna, 23(4).