Zwężenie cewki moczowej u chłopców - diagnostyka i leczenie

Zwężenie cewki moczowej u chłopców to stan, w którym światło cewki moczowej (przewodu odprowadzającego mocz z pęcherza na zewnątrz) jest patologicznie zwężone, prowadząc do utrudnionego odpływu moczu. Zazwyczaj stanowi ono powikłanie urazu cewki moczowej.  

Czym jest zwężenie cewki moczowej? 

Najczęściej jest to skutek:

• bliznowacenia po urazie,
• powikłań po zabiegach urologicznych (np. zastosowaniu cewnika), 
• stanów zapalnych,
• wad wrodzonych,
• powikłań po operacjach takich jak leczenie spodziectwo (wrodzona wada prącia polegająca na nieprawidłowym położeniu ujścia zewnętrznego cewki moczowej). 

Zwężenie może dotyczyć różnych odcinków cewki i mieć różne nasilenie - od łagodnego utrudnienia mikcji po całkowite zatrzymanie moczu.

Objawy zwężenia cewki moczowej u chłopców

Najczęstsze objawy to:

• słaby lub przerywany strumień moczu
• wydłużony czas oddawania moczu
• parcie na mocz bez pełnego opróżnienia pęcherza
• ból lub pieczenie przy mikcji
• częste zakażenia dróg moczowych 
• moczenie nocne (wtórne)
• w ciężkich przypadkach: zatrzymanie moczu
• U młodszych dzieci objawy mogą być mniej oczywiste – np. niepokój przy oddawaniu moczu czy nawracające infekcje dróg moczowych

Diagnostyka zwężenia cewki moczowej

Rozpoznanie zwężenia cewki moczowej wymaga dokładnego potwierdzenia, ponieważ objawy mogą przypominać inne schorzenia (np. pęcherz neurogenny czy infekcje). Urolog dziecięcy dysponuje zestawem badań, które pozwalają precyzyjnie ocenić problem.

Kluczowe badania diagnostyczne:

Wywiad i ocena objawów

Lekarz pyta o charakter strumienia moczu, czas trwania mikcji oraz przebyte urazy miednicy, zabiegi chirurgiczne (np. korekcję spodziectwa) czy cewnikowanie.

Uroflowmetria (badanie cieniowe przepływu moczu)

To bezbolesne, nieinwazyjne badanie, w którym dziecko oddaje mocz do specjalnego urządzenia przypominającego sedes. Urządzenie mierzy prędkość przepływu. Dla zwężenia cewki charakterystyczny jest tzw. wykres płaski (plateau) – strumień moczu jest stale słaby, a czas mikcji znacznie wydłużony.

USG układu moczowego (z oceną zalegania po mikcji)

Pozwala ocenić stan pęcherza (czy jego ściany nie są pogrubiałe od nadmiernego wysiłku) oraz nerek. Kluczowe jest sprawdzenie, ile moczu zostaje w pęcherzu zaraz po tym, jak chłopiec się wysikał.

Uretrocystografia mikcyjna (VCUG) oraz uretrografia wsteczna

Złoty standard w diagnostyce obrazowej zwężenia. Polega na podaniu kontrastu do pęcherza/cewki i wykonaniu zdjęć rentgenowskich podczas oddawania moczu. Badanie to precyzyjnie pokazuje dokładną lokalizację, stopień oraz długość zwężenia.

Uretrocystoskopia

Badanie endoskopowe wykonywane w znieczuleniu. Lekarz wprowadza przez cewkę miniaturową kamerę (cystoskop), co pozwala na bezpośrednie obejrzenie tkanki bliznowatej i ocenę stopnia zwężenia „od środka”. Często łączy się ją od razu z zabiegiem terapeutycznym.

Leczenie zwężenia cewki moczowej

Metoda leczenia zależy od przyczyny występowania schorzenia i stopnia zwężenia. 

Leczenie zabiegowe (najczęstsze)

• rozszerzanie (kalibracja, dylatacja) – mechaniczne, stopniowe poszerzenie światła cewki moczowej
• nacięcie zwężenia (uretrotomia) – endoskopowe przecięcie blizny ureotomem Otisa, Sachsa lub laserem 
• leczenie operacyjne, czyli rekonstrukcja (uretroplastyka) – przy ciężkich lub nawracających zwężeniach 

U dzieci decyzję podejmuje urolog dziecięcy po badaniach (USG, uroflowmetria, czasami także cystoskopia).

Czy stosuje się fizjoterapię przy zwężeniu cewki moczowej? 

Fizjoterapia działa wspomagająco, w szczególności przy: 

• współistniejącym nadmiernym napięciu mięśni dna miednicy
• zaburzeniach mikcji o charakterze czynnościowym
• po zabiegach operacyjnych

Na czym polega fizjoterpia w przypadku zwężenia cewki moczowej?

• nauce prawidłowego oddawania moczu
• ćwiczeniach rozluźniających dno miednicy
• terapii biofeedback - pracy z mięśniami dna miednicy obserwowanej na ekranie monitora
• elektrostymulacji - rozluźniające mięśnie dna miednicy 
• pracy z napięciem mięśniowym

Fizjoterapia może poprawić komfort i funkcję układu moczowego.  

Powikłania nieleczonego zwężenia w obrębie cewki

Nieleczone zwężenie może prowadzić do:

• nawracających infekcji,
• uszkodzenia pęcherza moczowego, 
• pogorszenia funkcji nerek.

Piśmiennictwo: 
1. Polok, M., Apoznański, W., & Jaworski, W. Zwężenia cewki moczowej u chłopców–doświadczenia własne Artykuł opublikowany w Urologii Polskiej 2008/61/3. 
2. Urbanowicz, W., Mycek, R., Wolnicki, M., Sulisławski, J., Sołtysiak, P., & Maniecka, K. Urazy cewki moczowej u dzieci–analiza siedmiu przypadków Artykuł opublikowany w Urologii Polskiej 2007/60/3.